چرا هزینههای پنهان زیرساخت IT در شرکتهای ایرانی رو به افزایش است؟ بررسی در ماهان شبکه ایرانیان
مهندس محسن حسن پور
چرا هزینههای پنهان زیرساخت IT در شرکتهای ایرانی رو به افزایش است؟
مقدمه
در سالهای اخیر، بسیاری از مدیران فناوری اطلاعات و مدیران عامل شرکتهای ایرانی با یک واقعیت نگرانکننده مواجه شدهاند: بودجه IT افزایش یافته، اما کیفیت سرویسها به همان نسبت بهبود پیدا نکرده است.
قطعی سرویس، کاهش سرعت سامانهها، نارضایتی کاربران داخلی و حتی اختلال در سرویسدهی به مشتریان، همگی نشانههایی هستند که از یک مسئله عمیقتر خبر میدهند؛ هزینههای پنهان زیرساخت IT.
این هزینهها معمولاً در گزارشهای مالی دیده نمیشوند، اما اثر مستقیم بر بهرهوری، امنیت و رشد کسبوکار دارند.
هزینههای پنهان IT دقیقاً چیستند؟
برخلاف تصور عمومی، هزینه زیرساخت IT فقط شامل خرید تجهیزات یا تمدید لایسنسها نیست. بخش قابلتوجهی از هزینه واقعی، در لایههای پنهان و بلندمدت شکل میگیرد؛ هزینههایی که بهتدریج انباشته میشوند و در زمان بحران خود را نشان میدهند.
هزینههای پنهان معمولاً شامل موارد زیر هستند:
افت بهرهوری نیروی انسانی
زمان از دسترفته در زمان قطعی یا کندی سیستمها
افزایش ریسک امنیتی
هزینههای نگهداری و پشتیبانی غیرقابل پیشبینی
تصمیمهای اصلاحی پرهزینه در آینده
۱. فرسودگی تدریجی زیرساخت (Legacy Infrastructure)
بخش بزرگی از شرکتهای ایرانی همچنان از زیرساختهایی استفاده میکنند که برای ۵ تا ۱۰ سال قبل طراحی شدهاند. این زیرساختها ممکن است هنوز «کار کنند»، اما دیگر کارآمد نیستند.
مشکل اصلی اینجاست که:
سختافزارهای قدیمی مصرف انرژی بالاتری دارند
با نرمافزارهای جدید بهخوبی سازگار نیستند
در برابر تهدیدات امنیتی آسیبپذیرتر هستند
نتیجه این شرایط، افزایش هزینه نگهداری و کاهش تدریجی پایداری سرویسهاست؛ بدون آنکه در ظاهر، هزینه خرید جدیدی ثبت شده باشد.
۲. تصمیمهای کوتاهمدت با پیامدهای بلندمدت
در شرایط اقتصادی خاص، بسیاری از سازمانها به سمت تصمیمهای سریع و کمهزینه در ظاهر حرکت میکنند. اما این تصمیمها، در حوزه IT معمولاً گران تمام میشوند.
نمونههای رایج:
انتخاب تجهیزات ناسازگار با رشد آینده
کاهش بودجه طراحی و معماری زیرساخت
نادیده گرفتن استانداردهای افزونگی (Redundancy)
این رویکرد باعث میشود هزینههای اصلاح، ارتقاء یا جایگزینی در آینده چند برابر شود.
۳. افزایش پیچیدگی بدون مدیریت یکپارچه
با رشد ابزارهای دیجیتال، بسیاری از شرکتها بهطور ناهمگون سیستمهای مختلفی را اضافه کردهاند:
سامانههای مالی
نرمافزارهای CRM
ابزارهای گزارشگیری
سرویسهای ابری یا نیمهابری
اما در بسیاری از موارد، مدیریت یکپارچه زیرساخت وجود ندارد. این موضوع باعث میشود:
عیبیابی زمانبر شود
مصرف منابع بهینه نباشد
هزینه پشتیبانی افزایش یابد
پیچیدگی کنترلنشده، یکی از پرهزینهترین عوامل پنهان در IT است.
۴. قطعی سرویس؛ هزینهای که در فاکتور نمیآید
قطعی سرویس معمولاً بهعنوان «یک اتفاق» تلقی میشود، نه یک هزینه ساختاری.
در حالی که هر قطعی، مجموعهای از هزینههای غیرمستقیم ایجاد میکند:
توقف فرآیندهای کاری
نارضایتی مشتریان
فشار روانی روی تیم فناوری
افت اعتبار سازمان
تکرار این اختلالها نشاندهنده ضعف زیرساخت است، نه صرفاً یک خطای مقطعی.
۵. امنیت اطلاعات؛ ریسکی که گران تمام میشود
امنیت IT اغلب تا زمانی که بحران رخ ندهد، جدی گرفته نمیشود.
اما نشت اطلاعات، حملات باجافزاری یا از کار افتادن سامانهها، هزینهای بسیار فراتر از پیشگیری دارند.
در بسیاری از سازمانها:
بکاپگیری بهدرستی تست نمیشود
زیرساخت امنیتی بهروز نیست
سیاستهای دسترسی ناکارآمد هستند
این ضعفها، هزینههایی ایجاد میکنند که در هیچ بودجهای پیشبینی نشدهاند.
۶. رشد AI و فشار مضاعف بر زیرساخت
افزایش استفاده از ابزارهای تحلیل داده و هوش مصنوعی، فشار جدیدی بر زیرساخت وارد کرده است.
در حالی که بسیاری از شرکتها:
بدون ارزیابی ظرفیت
بدون مقیاسپذیری
بدون بازطراحی منابع
به سراغ این فناوریها رفتهاند. نتیجه، افزایش مصرف منابع و کاهش پایداری سیستمهای موجود است.
۷. نبود نگاه استراتژیک به IT
شاید مهمترین عامل افزایش هزینههای پنهان، نگاه عملیاتی به جای نگاه استراتژیک باشد.
در بسیاری از سازمانها، IT هنوز بهعنوان «مرکز هزینه» دیده میشود، نه یک موتور رشد.
این رویکرد باعث میشود:
برنامهریزی بلندمدت کنار گذاشته شود
ارتقاءها به تعویق بیفتند
سرمایهگذاری هدفمند انجام نشود
و در نهایت، هزینهها بهصورت پنهان و غیرقابلکنترل افزایش یابند.
جمعبندی
افزایش هزینههای پنهان زیرساخت IT در شرکتهای ایرانی، گرافیک سرور اچ پی نتیجه یک عامل واحد نیست؛ بلکه حاصل ترکیب تصمیمهای کوتاهمدت، فرسودگی فنی، پیچیدگی سیستمها و نبود نگاه راهبردی است.
شرکتهایی که امروز این نشانهها را جدی نگیرند، در آینده نزدیک با هزینههایی مواجه خواهند شد که جبران آنها بسیار دشوارتر از پیشگیری است.
سرور اچ پی و زیر ساخت ها ما
بخش بزرگی از شرکتهای ایرانی هنوز متکی به زیرساختهایی هستند که برای حجم کاری، سطح امنیت و پیچیدگی امروز طراحی نشدهاند.
این زیرساختها معمولاً:
با حداقل ظرفیت کار میکنند
مستعد خطاهای غیرقابل پیشبینی هستند
هزینه نگهداری بالایی دارند
مشکل اصلی اینجاست که فرسودگی همیشه با خرابی کامل همراه نیست؛ بلکه ابتدا خود را با کندی، ناپایداری و خطاهای پراکنده نشان میدهد. هر کدام از این موارد، زمان و انرژی نیروی انسانی را مصرف میکند و بهتدریج به یک هزینه ساختاری تبدیل میشود.
۲. تصمیمهای کوتاهمدت؛ هزینههای بلندمدت
در فضای اقتصادی پرنوسان، بسیاری از تصمیمها با هدف کاهش هزینه فوری گرفته میشوند. اما در حوزه IT، این رویکرد اغلب نتیجه معکوس دارد.
نمونههای رایج:
حذف مرحله طراحی معماری زیرساخت
خرید تجهیزات صرفاً بر اساس قیمت اولیه
عدم توجه به مقیاسپذیری آینده
این تصمیمها شاید در لحظه منطقی به نظر برسند، اما در بلندمدت باعث ایجاد زیرساختی میشوند که:
بهسختی قابل ارتقاء است
توسعهپذیری ندارد
و هر تغییر کوچک در آن، هزینهزا و پرریسک است
۳. پیچیدگی سیستمها بدون مدیریت یکپارچه
در سالهای اخیر، سازمانها بهتدریج ابزارها و سیستمهای مختلفی را به زیرساخت خود اضافه کردهاند:
سامانههای مالی، منابع انسانی، اتوماسیون اداری، ابزارهای گزارشگیری، نرمافزارهای تحلیلی و گاهی سرویسهای ابری.
مشکل زمانی آغاز میشود که این اجزا بدون یک استراتژی یکپارچه کنار هم قرار میگیرند.
پیامدهای این وضعیت:
افزایش زمان عیبیابی
عدم شفافیت مصرف منابع
افزایش نیاز به نیروی پشتیبانی
وابستگی شدید به افراد خاص در تیم IT
این پیچیدگی، یکی از مهمترین منابع هزینه پنهان است؛ زیرا اگرچه سیستمها جداگانه کار میکنند، اما با هم هماهنگ نیستند.
۴. قطعی سرویس؛ هزینهای فراتر از چند ساعت اختلال
قطعی سرویس اغلب بهعنوان یک «مشکل فنی مقطعی» دیده میشود، در حالی که در بسیاری از موارد نشانهای از ضعف ساختاری زیرساخت است.
هر قطعی سرویس، هزینههایی به همراه دارد:
توقف فعالیت بخشهایی از سازمان
از دست رفتن داده یا تراکنش
کاهش اعتماد مشتریان
فشار مضاعف بر تیم فناوری اطلاعات
وقتی قطعیها تکرارشونده میشوند، هزینه واقعی آنها دیگر قابل چشمپوشی نیست، حتی اگر در هیچ گزارش مالی ثبت نشوند.
۵. امنیت اطلاعات؛ هزینهای که معمولاً دیر فهمیده میشود
امنیت زیرساخت IT اغلب تا زمانی که حادثهای رخ ندهد، در اولویت قرار نمیگیرد.
اما نشت اطلاعات، حمله سایبری یا از کار افتادن سامانهها، هزینههایی ایجاد میکنند که میتوانند کل کسبوکار را تحت تأثیر قرار دهند.
در بسیاری از شرکتها:
بکاپها بهصورت منظم تست نمیشوند
زیرساخت امنیتی بهروز نیست
کنترل دسترسیها بهدرستی تعریف نشدهاند
این ضعفها، در ظاهر هزینهای ندارند، اما در زمان بحران میتوانند خسارتی چندبرابری ایجاد کنند.
۶. موج هوش مصنوعی و فشار مضاعف بر زیرساخت
افزایش استفاده از ابزارهای تحلیلی و AI، واقعیتی غیرقابل انکار است.
اما بسیاری از سازمانها بدون آمادگی زیرساختی، به استقبال این فناوریها رفتهاند.
پیامد این رویکرد:
مصرف بیش از حد منابع
افت پایداری سرویسهای موجود
افزایش هزینه نگهداری و پردازش
در واقع، AI بهتنهایی هزینهزا نیست؛ نبود زیرساخت مناسب برای AI است که هزینههای پنهان را چند برابر میکند.
۷. نیروی انسانی؛ هزینهای که کمتر دیده میشود
یکی از کمتوجهترین بخشها در محاسبه هزینههای IT، زمان و انرژی نیروی انسانی است.
زیرساخت ناپایدار باعث میشود:
بخش زیادی از زمان تیم IT صرف آتشنشانی شود
تمرکز از توسعه و بهبود به رفع بحران منتقل شود
فرسودگی شغلی افزایش یابد
این شرایط مستقیماً بهرهوری سازمان را کاهش میدهد و هزینهای ایجاد میکند که بهسادگی قابل اندازهگیری نیست.
۸. نبود نگاه استراتژیک به IT
در نهایت، بسیاری از این مشکلات به یک نقطه مشترک میرسند:
نداشتن نگاه راهبردی به فناوری اطلاعات.
در سازمانهایی که IT فقط بهعنوان یک مرکز هزینه دیده میشود:
ارتقاءها به تعویق میافتند
خرید سرور برای زیر ساخت های مهم شرکت های دولتی
سرمایهگذاری هدفمند انجام نمیشود
تصمیمها واکنشی و کوتاهمدت هستند
در مقابل، سازمانهایی که IT را بخشی از استراتژی رشد میدانند، معمولاً کنترل بهتری بر هزینههای پنهان خود دارند.
جمعبندی نهایی
افزایش هزینههای پنهان زیرساخت IT در شرکتهای ایرانی، حاصل یک عامل واحد نیست؛ بلکه نتیجه سالها تصمیمگیری کوتاهمدت، فرسودگی فنی، پیچیدگی کنترلنشده و فقدان برنامهریزی راهبردی است.
ماهان شبکه ایرانیان مرکز تخصصی فروش تجهیزات دیتاسنتری در ایران میباشد.
نادیده گرفتن این هزینهها، شاید در کوتاهمدت سادهتر به نظر برسد، اما در بلندمدت میتواند رشد، امنیت و رقابتپذیری سازمان را بهطور جدی تهدید کند.
منبع این مقاله در اینجا بنام نسل اینده سرور های هوش مصنوعی اینجا مطالعه کنید.
مهندس محسن حسن پور
برنامه نویس | طراح سایت | متخصص سئو
